آشنایی با سهام، انواع سهام و راه‌های ورود به بازار بورس

خرید و فروش سهام و ورود به بازار بورس یکی از راه‌های حفاظت از سرمایه ثابت و افزایش آن است. با توجه به نوسانات اقتصادی بازار، بسیاری از مردم نگران کاهش ارزش دارایی‌های خود هستند و می‌خواهند سرمایه و پس‌انداز خود را از این نوسانات در امان نگه دارند. بازار سهام و بورس راه مناسبی برای این منظور است. در ادامه این مطلب هرآنچه را که باید درباره سهام، انواع سهام و راه‌های ورود به بازار بورس بدانید توضیح داده خواهد شد.

سهام چیست

به زبان ساده، اگر ارزش یک شرکت را به قسمت‌های مساوی تقسیم کنیم، به هرکدام از قسمت‌های تقسیم شده، یک سهم گفته می‌شود. سهام یا Stock یک برگه‌ (بهادار) است که مالکیت دارنده آن بر یک یا چند سهم را نشان می‌دهد. یعنی سهام، مجموعه‌ای از اوراق بهادار یا چند سهم است. برگه بهادار، یک سند قابل معامله و دارای ارزش مادی است. سهام‌دار (کسی که سهم‌هایی از یک شرکت را خریده است) به نسبت سهم خود در سود و زیان آن شرکت سهیم خواهد بود. یعنی اگر آن شرکت در بازار سود کند، ارزش سهم سهام‌داران نیز افزایش خواهد یافت. شرکت‌هایی که سهام (یا سهم‌های دارای ارزش مادی) خود را میان سهام‌داران تقسیم می‌کنند، دو نوع کلی دارند:

• شرکت سهامی عام: به شرکتی گفته می‌شود که بخشی از سهام خود را برای تأمین سرمایه مورد نیاز شرکت، به صورت عمومی (عرضه اولیه) عرضه می‌کند. حداقل تعداد سهام‌داران در این نوع شرکت، 5 نفر است. از آنجا که سهام این شرکت‌ها فقط در بازار بورس معامله می‌شوند، مالکیت ثابتی ندارند.
• شرکت سهامی خاص: شرکت‌هایی که مالکیت آن‌ها فقط در اختیار مؤسسان شرکت است. بنابراین سهام شرکت‌های سهامی خاص در بازار بورس عرضه نمی‌شود. حداقل تعداد سهام‌داران در این نوع شرکت، 3 نفر است که نسبت به سهام‌شان، در سود و زیان و دارایی‌های شرکت سهیم می‌شوند.

برگه سهم یا ورقه سهم

شخصی که سهمی از یک شرکت سهامی را خریداری کند، یک برگه دریافت خواهد کرد. این برگه شامل اطلاعاتی مانند نام شرکت، شماره ثبت شرکت، نام و مشخصات صاحب سهم و مبلغ اسمی سهم می‌شود. این برگه‌ها بهادار (دارای ارزش مادی) هستند و قابل خرید و فروش و انتقال خواهند بود. این روزها برگه سهم به صورت مجازی داده می‌شود؛ برگه سهم فیزیکی مربوط به دورانی است که معاملات فقط در ساختمان بورس انجام می‌شد، اما امروز که خرید و فروش سهام، معمولاً به صورت مجازی (اینترنتی) انجام می‌شود، برگه فیزیکی صادر نمی‌شود.

بازار سهام یا بورس

بازار سهام یا بورس اوراق بهادر، جایی است که در آن شرکت‌های سهامی، سهام خود را برای سرمایه‌گذارن عرضه می‌کنند تا سرمایه مورد نیاز فعالیت اقتصادی شرکت تأمین شود و همچنین رشد و توسعه پیدا کند. در مقابل، سرمایه‌گذاران سهمی از این شرکت‌ها را می‌خرند و از طریق سود سهام یا افزایش قیمت سهام، در منافع کلی شرکت سهیم می‌شوند. پس به زبان ساده‌تر: بازار سهام، مکانی برای عرضه و تقاضا یا خرید و فروش سهام است. در سال‌های نه چندان دور، بازار بورس به صورت فیزیکی بود و معامله‌گران در یک تالار به خرید و فروش می‌پرداختند. اما امروزه این بازار به صورت دیجیتالی (مجازی) شده و معامله‌گران به صورت آنلاین خرید و فروش خود را انجام می‌دهند. هدف اصلی بازار سهام، توانمندسازی شرکت‌ها برای جذب سرمایه (در جهت تولید) است.

بازار سهام یا بورس اوراق بهادار، دو بخش کلی دارد:

• بازار (عرضه) اولیه: در بازار اولیه، شرکت‌ها برای اولین‌ بار سهام خود را عرضه می‌کنند؛ که به این فرایند اصطلاحاً «عرضه اولیه» گفته می‌شود. شرکت‌ها و کارخانه‌ها برای تأمین سرمایه مورد نیاز خود در جهت تولید و فعالیت‌های اقتصادی، سهام‌شان را در بازار اولیه با قیمتی ثابت عرضه می‌کنند. عرضه اولیه برای سرمایه‌گذاران بسیار جذاب است، چرا که قیمت سهام در این مرحله به دلیل تازه وارد بودن شرکت یا کاراخانه‌ی عرضه‌کننده، معمولاً کم‌تر از ارزش واقعی آن تخمین زده می‌شود. بنابراین با گذشت زمان احتمال افزایش قیمت سهم‌های عرضه شده و سود سرمایه‌گذاران زیاد است.

نکته: در بازار اولیه نمی‌توانید سهامی را بفروشید. برای فروش سهام خود همیشه باید وارد بازار ثانویه شوید.

• بازار (عرضه) ثانویه: در بازار ثانویه سهام‌هایی که پیش‌تر در بازار اولیه عرضه شده‌اند با قیمت‌هایی تعیین شده توسط بازار، خریدو فروش می‌شوند. بنابراین اگر شما در عرضه اولیه، سهام شرکتی را خریده‌اید و حالا قصد فروش آن را دارید، باید وارد بازار ثانویه شوید. قیمت‌ها در بازار ثانویه بر اساس عرضه و تقاضا تعیین می‌شوند؛ یعنی اگر تقاضا برای خرید سهام یک شرکت بیشتر از عرضه آن باشد، قیمت هر سهم افزایش پیدا می‌کند و اگر فروشندگان یک سهام بیشتر از خریدارن باشند، قیمت هر سهم کاهش خواهد یافت.

نکته: کسی که تازه وارد بازار بورس می‌شود، می‌تواند خرید سهام را از هر دو بازار اولیه و ثانویه انجام دهد. نقدشوندگی سهام خریداری شده در هر دو بازار هم بسیار سریع است.

شرکت‌کنندگان در بازار بورس

اگر وارد بازار بورس شدید، باید بدانید که افراد مختلفی در این بازار فعالیت می‌کنند:

• سرمایه‌گذار: سرمایه‌گذار می‌تواند یک شخص حقیقی یا یک نهاد حقوقی باشد؛ که هدفش خرید سهام برای حفظ سرمایه دربرابر نوسانات بازار یا تورم، و کسب سود است. سرمایه‌گذار می‌تواند سهام شرکت، اوراق قرضه، صندوق مشترک، معاملات آتی و سایر ابزار معاملاتی را در بازار سهام خرید و فروش کند.
• عرضه کننده: عرضه کننده یا صادر کننده می‌تواند یک شرکت، کارخانه و حتا کشور باشد که برای تأمین سرمایه، سهام خود را برای سرمایه‌گذاران در بازار بورس عرضه می‌کند.
• کارگزار: کارگزار در واقع واسطه‌ی میان عرضه کننده و سرمایه‌گذار در جهت تسهیل‌ معامله است. بنابراین معامله در بازار بورس، بدون عقد قرارداد با کارگزار و باز کردن اکانت کارگزاری انجام نمی‌شود.
• ثبت کننده: ثبت کننده، امور ثبتی اوراق بهادار عرضه شده را انجام می‌دهد. به واسطه ثبت کننده، شرکت‌ها می‌فهمند که چه کسی یا چه نهادی به سهام‌دارشان شده‌اند.
• متولی: سوابق خرید و فروش اوراق بهادار را ذخیره کرده و در بانک اطلاعاتی نگه‌داری می‌کند.
• نهاد نظارتی: نهاد نظارتی در بازار بورس، معمولاً بانک مرکزی است. این نهاد، مجوزهای لازم را برای کنترل معاملات و رفتار شرکت‌کنندگان صادر می‌کند. بنابراین دارایی و سرمایه‌ی سرمایه‌گذاران در برابر شرکت‌ها و رفتار آنها (در شکل عرضه و خرید و قیمت‌گذاری‌ها) محافظت می‌شود.

انواع بورس

بازار بورس انواع مختلفی از دارایی‌ها را ارائه می‌دهد که سرمایه‌گذاران می‌توانند در هرکدام از آنها سرمایه‌گذاری کنند. برخی از مهم‌ترین بازارهای بورس به شرح زیر است:

• بورس کالا: در این بازار کالاهای سهام کالاهای فیزیکی مانند طلا، نفت، گندم، فلزات و... معامله می‌شود.
• بورس ارز (فارکس): در این بازار، ارزهای مختلف مانند دلار، یورو، پوند و... در ازای هم معامله می‌شوند. این بازار به صورت 24ساعته فعال است و نسبت به دیگر انواع بازار، ریسک بیشتری دارد.
• بورس مشتقه: این نوع از بورس، شامل قراردادهای آتی و اختیار معامله است که در آن سرمایه‌گذار می‌تواند بر اساس پیش‌بینی‌های خود از تغییرات قیمتی، اقدام به خرید و فروش سهام کند.
• بورس اوراق بهادار: این بورس شامل خرید سهام شرکت‌ها است. مانند بورس تهران، توکیو و نیویورک.

انواع سهام در بورس

سهام در بورس از چند منظر تقسیم شده که در ادامه به تفکیک توضیح داده می‌شوند:

1.  سهام از منظر شکل: از منظر شکل، سهام به 2 نوع تقسیم می‌شوند که در بازار بورس هیچ محدودیتی برای انتشارشان از جانب شرکت‌ها وجود ندارد.
2. سهام با نام: در این نوع، مشخصات مالک سهام در برگه سهم نوشته شده و همچنین در دفتر ثبت سهام نیز درج خواهد شد. انتقال و معامله این نوع از سهام فقط از طریق معاوضه امکان‌پذیر است. مزیت مهم و اساسی سهام با نام، آن است که در صورت مفقود شدن برگه، امکان سوءاستفاده وجود ندارد؛ چرا که فقط صاحب اصلی (با ارائه مدارک هویتی) می‌تواند سهام با نام را بفروشد. این شیوه محدودیتی هم دارد، مثلاً برای انجام معامله، دو طرف باید به صورت حضوری به دفتر ثبت سهام مراجعه کنند. تمامی سهام قابل معامله در بازار بورس و سهام مدیران شرکت‌های سهامی خاص، از نوع سهام با نام است.
3. سهام بی نام: در این نوع، هویت سهامدار در برگه نوشته نشده و در واقع به صورت حامل صادر می‌شود. شرکت‌ها این سهام بی‌نام را زمانی عرضه می‌کنند که می‌خواهند مالیاتی برای مالک محاسبه نشود. عیب بزرگ این نوع سهام، آن است که امکان سوءاستفاده را باز می‌گذارد؛ زیرا هیچ نیازی به نقل و انتقال مالکیت آن وجود ندارد. البته این عیب برای کسانی که می‌خواهند سهام خود را در بازار خرج کنند، می‌تواند یک حسن باشد. بنابراین انتخاب نوع سهام خریداری شده بستگی به نیاز و حساسیت‌های سرمایه‌گذار دارد. در آخر بهتر است بدانید که ارزش و اعتبار سهام بانام و سهام بی‌نام، کاملاً یکسان است.
4. سهام از منظر حقوقی: سهام از لحاظ حقوقی به 3 نوع کلی تقسیم می‌شود:
5. سهام عادی: این نوع سهام هیچ سررسید قابل معامله‌ای ندارد و به صورت‌های بی‌نام و بانام عرضه می‌شود. دارندگان سهام عادی، به نسبت سهام خود در سود و زیان شرکت مربوطه سهیم خواهند بود. کسانی که سهام عادی خریده‌اید، می‌توانند در جلسات سالیانه شرکت هم حاضر شوند و حتی در انتخاب هیئت‌مدیره نقش داشته باشند. همچنین اگر شرکت بخواهد برای افزایش سرمایه خود، دوباره سهام بفروشد، اولویت خرید با سهامداران عادی است. در صورت ورشکستی نیز، شرکت باید پس از پرداخت حقوق سهامداران ممتاز، باقی دارایی خود را میان سهامداران عادی به نسبت سهم‌شان تقسیم کند.
6. سهام ممتاز: سهامداران ممتاز، حق رأی در تصمیمات شرکت را ندارند، در عوض یک درآمد ثابت از دارایی شرکت به آن‌ها تعلق می‌گیرد. سهامداران ممتاز، در تقسیم سود نسبت به سهامداران عادی در اولویت قرار دارند. سود سهام ممتاز از پیش تعیین شده و به حساب سهامداران پرداخت می‌شود. این سهامداران در زیان شرکت سهیم نیستند.سهام ممتاز در حالتی عرضه می‌شود که سوددهی و سرمایه شرکت افزایش یافته ولی خریداری برای سهام وجود نداشته ندارد.
7. سهام انتفاعی: دارنده این سهام، مالکیتی در شرکت ندارد و فقط می‌تواند از سود بهره‌مند شود. همچنین در صورت ورشکستی شرکت، دارنده سهام انتفاعی نمی‌تواند مدعی دریافت ارزش اسمی سهام خود باشد.
8. سهام از منظر ماهیت آورنده: در دو نوع سهام نقدی و سهام غیرنقدی عرضه می‌شود. چرا که سرمایه شرکت‌ها نقدی و غیرنقدی است.
9. سهام نقدی: ارزش این سهام به صورت نقدی پرداخت می‌شود. در مواری هم نیمی از ارزش به صورت نقدی و نیم دیگر به صورت تعهد (چک یا حواله) داده خواهد شد. سود خریدار سهام در کوتاه مدت به وجه نقد تبدیل می‌شود و برای خرید کالا و هر عملیات مادی دیگر نیز قابل استفاده است. به سود نقدی DPS که مخفف Dividend Per Share است هم گفته می‌شود؛ که یعنی سود تخصیص داده شده برای هر برگه سهم در پایان سال مالی.
10. سهام غیرنقدی: این سهام فقط به صورت غیرنقدی پرداخت می‌شود که شامل واگذاری امتیاز، ملک، خودرو، لوازم خانگی و اداری و... است. این واگذاری‌ها توسط کارشناس وزارت دادگستری ارزش‌گذاری می‌شوند. به زبان ساده، این نوع سهامداران برای خرید سهم، پول نقد یا چک و حواله نمی‌دهند بلکه با واگذاری یک ملک یا خودرو یا لوازم خانگی به شرکت عرضه‌کننده سهام، می‌توانند سهام غیرنقدی دریافت کنند. پذیرش آورده‌های غیرنقدی که ارزش آنها بیشتر از ارزیابی کارشناس باشد، امکان پذیر نیست.
11. سهام حق تقدم: سهام حق تقدم برای افزایش سرمایه شرکت است. اگر شرکت بخواهد دوباره برای افزایش دارایی‌های خود سهام بفروشد، سهام جدیدی با عنوان سهام حق تقدم منتشر می‌کند که سهامداران فعلی شرکت، در اولویت دریافت آن قرار می‌گیرند. سهامداران فعلی، مبلغ سهام جدید را به حساب شرکت واریز می‌کنند و در ازای آن سهام حق تقدم می‌گیرند که بعد از خرید می‌توانند آن را به سهام عادی تبدیل کرده و در بازار بفروشند. تعداد سهام حق تقدم بر اساس یک فرمول محاسبه می‌شود:

تعداد سهام حق تقدم = تعداد سهام xدرصد افزایش سرمایه ÷ 100

• سهام ترجیحی: شرکت‌ها برای برنامه‌های خصوصی‌سازی خود، سهامی را به کارکنان شاغل در آن شرکت اختصاص می‌دهند که سهام ترجیحی نام دارد. تخصیص این نوع سهام برای جذب سرمایه خصوصی در جهت رشد و توسعه شرکت است که از طریق کارکنان همان شرکت تأمین می‌شود.
• سهام جایزه: گاهی شرکت‌ها بجای پرداخت سود نقدی اقدام به عرضه سهام بین سهامداران خود می‌کنند. این نوع سهام، سهام جایزه نام دارد. در واقع با این کار شرکت‌ها قصد افزایش سرمایه دارند با این تفاوت که وجهی برای سهام جایزه دریافت نمی‌کنند. عرضه سهام جایزه، قیمت سهام شرکت در بازار بورس را کاهش می‌دهد، ولی پس از مدتی با افزایش اعتبار شرکت، قیمت سهام دوباره رشد می‌کند و سهامدارانی که سهام جایزه دریافت کرده‌اند، سود بیشتری کسب خواهند کرد.
• سهام مدیریتی (کنترلی): دارنده این سهام در شرکت مربوطه، حق رأی دادن و تصمیم‌گیری برای تعیین یک فرد در هیئت مدیره را دارد و در واقع به یک سهامدار اصلی در شرکت تبدیل می‌شود. حداقل میزان سهام مدیریتی منتشرشده بستگی به تعداد اعضای هئیت مدیره هر شرکت سهامی و تعداد سهم‌های آن دارد. کسی که سهام کنترلی داشته باشد می‌تواند به صورت غیرمستقیم، شرکت را کنترل کند.
• سهام مؤسس: این سهام مخصوص مؤسسان یک شرکت است که پس از تصویب مجمع عمومی به آنها داده می‌شود. داشتن این سهام به معنای برخورداری از حق دخالت در امور شرکت نیست، بلکه فقط سودی تعیین شده به دارنده سهام مؤسس پرداخت می‌شود. این سهام قابل انتقال است. همچنین دارنده این سهام در صورت انحلال شرکت می‌تواند از دارایی‌های مازاد بر سود سهمی داشته باشد.

انواع ارزش سهام در بورس

ارزش‌گذاری در بازار سهام یا بورس اوراق بهادار، به 5 روش انجام می‌شود. آشنایی با این روش‌ها، پیش از ورود به بازار بورس اهمیت زیادی دارد و به شما اطلاعات لازم برای صحت‌سنجی ارزش سهمی که می‌خرید را می‌دهد.

1. ارزش اسمی: ارزشی که هنگام تأسیس شرکت برای هر برگه سهم تعیین می‌شود، ارزش اسمی نام دارد. در بازار بورس، ارزش اسمی هر برگه سهام عادی به صورت پیش‌فرض 100 تومن است. برای رسیدن به ارزش اسمی سرمایه کلی شرکت را تقسیم بر تعداد سهام منتشر شده می‌کنند. فرمول این محاسبه به این صورت است: (ارزش اسمی = تعداد سهام منتشر شده‌ ÷ سرمایه شرکت)
2. ارزش بازار: ارزش بازار یا Market Cap قیمتی است که بر اساس عرضه و تقاضا در بازار برای هر سهم تعیین می‌شود. این ارزش در واقع قیمتی همان سهامی است که بازار بورس خرید و فروش می‌شود.
3. ارزش ذاتی: ارزش ذاتی یعنی ارزش واقعی سهام یک شرکت، بی توجه به ارزش بازار. این ارزش بر اساس خالص ارزش روز دارایی‌های شرکت، نقدینگی شرکت، نرخ رشد و سود آنی در آینده محاسبه می‌شود.
4. ارزش دفتری: در ترازنامه شرکت‌ها، ارزش هر دارایی ثبت شده است. این عدد ثبت شده ارزش دفتری نام دارد. برای تعیین ارزش دفتری یک سهم، ابتدا ارزش دفتری همه دارایی‌های شرکت را از بدهی جاری آن کسر می‌کنند. بنابراین پس از کسر بدهی از دارایی‌های شرکت، حقوق صاحبان سهام محاسبه می‌شود و سپس آن را بر تعداد سهم‌های شرکت تقسیم کرده و ارزش دفتری هر سهم تعیین می‌شود. البته در زمان تأسیس شرکت، ارزش دفتری و ارزش اسمی یکسان است. پس ارزش دفتری در صورت داشتن بدهی یک شرکت پدید می‌آید.
5. ارزش جایگزین: ارزش جایگزین یا Replacement Cost بهایی است که برای خرید یک دارایی، مشابه دارایی فعلی پرداخت می‌شود. در این نوع ارزش‌گذاری، هزینه‌های تأسیس و راه‌اندازی مجدد شرکت تا وضعیت فعلی آن، محاسبه شده و بر تعداد سهم منتشر شده تقسیم خواهد شد. اگر یک شرکت دارایی‌های خود را بفروشد، یک سود عملیاتی هم کسب می‌کند که ربطی به فعالیت‌های شرکت ندارد.

انواع قیمت سهام در بورس

پس از ورود به بازار بورس با انواع قیمت سهام مواجه خواهید شد که در ادامه به سادگی توضیح داده می‌شوند:

• قیمت باز شدن: قیمت اولین معامله سهام در روز
• قیمت بسته شدن: قیمت آخرین معامله سهام در روز
• قیمت پایانی: میانگین تعداد سهام معامله شده در هر قیمت
• بالاترین قیمت: حداکثر قیمت یک سهم در بازار
• پایین‌ترین قیمت: حداقل قیمت یک سهم در بازار
• قیمت پایه: قیمتی که فروشنده برای عرضه سهام در بازار، تعیین می‌کند
• قیمت مجاز: دامنه مجاز نوسان نمادهای بورسی در یک روز معاملاتی

تفاوت سهام و اوراق قرضه

سهام توسط شرکت‌ها، به منظور جذب سرمایه مورد نیاز برای توسعه فعالیت اقتصادی جاری یا تکمیل پروژه‌های شرکت عرضه می‌شود. اما اوراق قرضه به طلبکاران شرکت داده می‌شود که در صورت منحل شدن یا ورشکستی، برای دریافت دارایی‌های باقیمانده شرکت، نسبت به دیگر سهامداران در اولویت باشند. به زبان ساده، اوراق قرضه نوعی تضمین است که به طلبکاران شرکت داده می‌شود که یعنی در هر صورت طلبشان پرداخت خواهد شد.

ویژگی‌های بهترین سهام برای خرید

روش‌های زیادی برای پیدا کردن با ارزش‌ترین سهام در بازار بورس وجود دارد. به طور کلی سرمایه‌گذار باید علاوه بر تحلیل درست، زمان مناسب خرید و زمان مناسب فروش را در نظر بگیرد. برخی از ویژگی‌های یک شرکت مناسب برای سرمایه‌گذاری به شرح زیر است:

• قابلیت نقدشوندگی سهام باید بالا باشد؛ که این مهم با توجه به حجم معاملات روزانه یک سهم فهمیده می‌شود. هرچقدر حجم معاملات روزانه سهام یک شرکت بالاتر باشد، قابلیت نقدشوندگی هم بیشتر است.
• سود سهام از محل فعالیت اصلی شرکت بوده و حساب‌های آن شفافیت داشته باشد.
• ضرر انباشه نداشته باشد. یعنی مدت زیادی در حالت زیان‌دهی نباشد.
• قیمت سهام حتماً از ارزش ذاتی کمتر باشد. در غیر این صورت فروش سهام توسط شرکت معقول نیست.
• نسبت قیمت سهام به درآمد شرکت معقول باشد. شرکتی که درآمد بالایی ندارد، سهامش ارزشمند نیست.
• به واردات خارج از کشور وابسته نباشد؛ چرا که در صورت شدت یافتن تحریم ارزش سهام کم می‌شود.
• بازار فروش داخلی موفق و صادرات قابل توجهی به خارج از کشور داشته باشد.

به طور کلی سرمایه‌گذاران می‌توانند با جستجوی شاخص‌های ثابت و غیرثابت و تحقیق درباره شرکت‌ها به ارزشمندترین سهام دست پیدا کنند. این فرایند به مرور برای شما امکان‌پذیر می‌شود.

مزایای سرمایه‌گذاری در بورس

• رشد سرمایه: با خرید سهام شرکت‌های سودده، می‌توانید در کوتاه مدت سرمایه خود را افزایش دهید. همچنین بازار بورس، امکان سرمایه‌گذاری با مبالغ کم را هم ممکن کرده است.
• درآمد ثابت: برخی شرکت‌ها صندوق سرمایه سرمایه‌گذاری ثابت دارند که سود سرمایه‌گذار (بدون توجه به سوددهی یا زیان‌دهی شرکت) ماهانه به صورت ثابت پرداخت خواهد شد.
• قابلیت نقدشوندگی: سهام شرکت‌های موفق، حکم پول نقد را برای سرمایه‌گذاران دارد.
• حفظ ارزش دارایی در برابر تورم:سرمایه‌گذاری درست در بورس، می‌تواند سرمایه شما را در برابر نوسانات ناشی از تورم کشور، حفظ کند و حتی افزایش دهد.
• تنوع در سرمایه‌گذاری:در بازار بورس راه‌ها و گزینه‌های زیادی برای سرمایه‌گذاری وجود دارد؛ مانند خرید سهام شرکت‌ها، صندوق‌های سرمایه‌گذاری ثابت و متغییر، اوراق مشارکت و حتی اوراق قرضه.

نکته: در کنار این مزایا، توجه داشته باشید کهقیمت سهام به شرایط اقتصادی و سیاسی کشور بستگی دارد. این امر برای کسانی که به فکر سرمایه‌گذاری بلندمدت نیستند و صبر و تحمل بالایی ندارند، می‌تواند مشکل‌ساز باشد. همچنین بازار بورس برای سرمایه‌گذاران تازه‌کار، می‌تواند ریسک زیادی داشته باشد و در صورت اشتباهات پیاپی در سرمایه‌گذاری ممکن است سرمایه شما را کاهش دهد. نسخه‌ی تضمین شده‌ای برای کسب سود همیشگی وجود ندارد. اما با کسب تجربه و دانش، و پرهیز از تصمیمات هیجانی، می‌توان از این معایب بورس عبور کرد.

راه‌های ورود به بورس

پس از آشنایی کامل با مفاهیم و اصطلاحات بورس و انواع سهام، و همچنین کسب دانش کاربردی، وقت ورود به بازار بورس اوراق بهادار است. در ادامه مراحلی که باید برای ورود به این بازار طی کنید، توضیح داده خواهد شد.

• گام اول (ثبت نام در سجام): گام اول شما برای ورود به بازار بورس، مراجعه به سایت سجام sejam.ir است. سجام یعنی سامانه جامع اطلاعات مشتریان که همه متقاضیان ورود به بازار بورس باید کار خود را با ثبت نام در این سامانه شروع کنند. پس ورود سایت سجام، گزینه «ثبت نام در سجام» را انتخاب نمائید. سپس اطلاعات هویتی (نام و نام خانوادگی و کد ملی و...)، ارتباطی (شماره تلفن یا موبایل) و شماره شبای خود را وارد کنید. شماره موبایل و شماره شبای وارد شده، باید حتماً به نام خودتان باشد. پس از انجام این مراحل و تأیید اطلاعاتی که وارد کردید، سامانه سجام یک کد رهگیری به شما می‌دهد.

نکته: کد رهگیری سجام را با کد بورسی اشتباه نگیرید. برای دریافت کد بورسی یک مرحله دیگر باید طی شود.

• گام دوم (کارگزاری): کارگزاری بورس یک واسطه میان سرمایه‌گذاران و شرکت‌هایی است که سهام می‌فروشند، و در ازای خدمات خود، کارمزدی دریافت می‌کنند. کارگزاری اطلاعات دقیق سهم‌ها، شرکت‌ها و معاملات را برای شما نمایش می‌دهند. با گرفتن کد رهگیری از سامانه سجام، یک کارگزای مناسب انتخاب کرده و در سایت آن، ثبت نام کنید. در واقع کارگزاری برای شما یک حساب معاملاتی باز می‌کند.
• گام سوم (کد بورسی): کد بورسی یک کد 10 رقمی است که برای هر شخص حقیقی یا حقوقی، به صورت منحصربه‌فرد صادر می‌شود و کلید ورود به بازار بورس اوراق بهادار است. شما پس از انجام مراحل بالا و احراز هویت شدن، کد بورسی منحصربه‌فرد و همچنین کد معاملاتی (مربوط به همان کارگزاری) خود را دریافت خواهید کرد. کد بورسی تا 7 روز پس از احراز هویت، به شماره شما ارسال می‌شود.

نکته: کد بورسی شناسه شما به عنوان معامله‌گر، و کد معاملاتی شناسه کاربری شما در یک کارگزاری است.

• گام چهارم (ورود به بازار بورس): پس از دریافت کد بورسی و کد معاملاتی (که به آن کد آنلاین هم گفته می‌شود) می‌توانید از طریق پنل کاربری همان کارگزاری که انتخاب کرده‌اید، وارد صفحه اصلی بازار برای انجام معاملات شوید. ورود به پنل کاربری، نیازمند نام کاربری و رمز عبور است که توسط کارگزاری به شما داده خواهد شد. در این مرحله با واریز وجه به حساب خود در بازار بورس (یا شارژ حساب)، می‌توانید سهام خرید و فروش کنید. حداقل مبلغ مورد نیاز برای ورود به بورس 500 هزار تومان است.

نکته:برخی از کارگزاری‌ها این امکان را فراهم کرده‌اند که عرضه اولیه‌ها به صورت خودکار برای شما خریداری شود.عرضه اولیه‌ها قیمت کمی داشته و امکان رشد در بلندمدت را دارند؛ پس خرید آنها می‌تواند شروع خوبی در مسیر معاملات شما در بازار بورس باشد.

• گام پنجم (تحلیل بازار):مراحل بالا شما را وارد بازار بورس می‌کند اما برای کسب سود و افزایش سرمایه نیازمند تحلیل بازار هستید. این فرایند شامل مطالعه مقالات و کتابهای مربوط به بازار بورس و پیگیری وب‌سایت‌های تخصصی آموزش‌دهنده و همچنین اطلاع از آخرین اخبار بازار است که به شما در به روز رسانی اطلاعات مورد نیازتان کمک می‌کند. شما باید با کسب دانش و مهارت و قدرت تحلیل، بهترین تصمیمات را برای سرمایه‌گذاری بگیرید و از فرصت‌های بازار استفاده کنید. توجه داشته باشید که زمان طلایی برای فروش سهام هم مانند زمان خرید سهام اهمیت دارد.

مدارک مورد نیاز برای اشخاص حقوقی جهت ثبت نام در بورس

شرکت‌ها هم می‌توانند با دریافت کد بورسی، در بازار بورس شرکت کنند. برای این کار به مدارک زیر نیاز است:

• آگهی رسمی تأسیس شرکت
• کپی روزنامه رسمی آخرین آگهی تغییرات
• کپی از اساسنامه شرکت
• کپی شناسنامه و کارت ملی اعضای هیئت مدیره شرکت
• کپی صورتحساب‌های مالی مورد تأیید حسابرس قانونی
• تکمیل و ارائه فرم احراز هویت اشخاص حقیقی مشغول در شرکت
• تکمیل و ارائه فرم درخواست کد مشتریان حقوقی در بورس

ورود به بورس کالا

برای ورود به بورس کالا، به کد بورس کالا نیاز است. اگرچه کد بورسی و کد بورس کالا هر دو یک شناسه برای معامله‌گر در بازار بورس است، اما در زمینه‌های متفاوتی کاربرد دارند. کد بورسی توسط سازمان بورس و اوراق بهادار صادر می‌شود و فقط برای خرید و فروش سهام شرکت‌های فعال در بورس است. اما کد بورس کالا، از کارگزاری‌های مجاز بورس کالا صادر شده و برای خرید و فروش کالاهایی مانند فلزات، محصولات پتروشیمی و کشاورزی، خودرو، طلا، سکه، سیمان و... استفاده می‌شود.

مراحل ثبت نام در بورس کالا

شما برای ثبت نام در بورس کالا این مراحل را طی کنید:

• ثبت نام در سجام به آدرس sejam.ir
• مراجعه به وب سایت EBGO برای درخواست کد بورس کالا
• افتتاح حساب در بانک (بانک‌های ملت و سامان)
• باز کردن حساب وکالتی (برای بازار فیزیکی)
• باز کردن حساب در اختیار بورس (شما حق برداشت مستقیم از این حساب را ندارید)
• وارد کردن حساب وکالتی برای دریافت کد بورس کالا
• دریافت کد بورس کالا

مراحل خرید از بورس کالا

پس از تکمیل ثبت نام و دریافت کد بورس کالا، می‌توانید برای انجام معامله وارد بازار شوید. به طور کلی این مراحل در بورس کالا انجام می‌شود:

• تکمیل فرم ثبت سفارش با مراجعه به کارگزاری و پشنهاد قیمت برای معامله
• واریز حداقل سپرده مورد نیاز معامله به حساب کارگزار در اتاق پایاپای
• انتقال سفارش مشتری به تالار معاملات توسط کارگزار
• شرکت در حراج، توسط کارگزار به نیابت متقاضی، و انجام معامله در تالار بورس
• واریز باقیمانده وجه معامله پس از کسر سپرده اولیه به حساب کارگزار در اتاق پایاپای
• تسویه اسنادی معاملات در اتاق پایاپای و صدور اسناد معاملاتی
• تسویه مالی معاملات در اتاق پایاپای
• نقل و انتقال پول‌ها پس از کسر هزینه‌ها به حساب معامله‌گران از طریق حساب بانکی معرفی شده

انواع سفارش در بازار بورس کالا

شما برای خرید از بازار بورس کالا می‌توانید چند استراتژی داشته باشید:

• سفارش با قیمت باز: اختیار تعیین قیمت در این روش به کارگزار سپرده می‌شود. کارگزار بجای شما بهترین قیمت و شرایط را لحاظ کرده و معامله را انجام می‌دهد.
• سفارش با قیمت محدود: در این شیوه، شما حداکثر قیمتی را که می‌خواهید برای خرید یک کالا بپردازید یا حداقل قیمت برای فروش را تعیین می‌کنید. کارگزار فقط بر اساس سقف و کف قیمت مشخص شده توسط شما، اقدام به خرید و فروش می‌کند.
• سفارش با قیمت قطعی: در این روش شما قیمت قطعی برای خرید یا فروش یک کالا را مشخص می‌کنید، و کارگزار فقط با همان قیمت اقدام به خرید و فروش برای شما خواهد کرد.

تفاوت بازار فیزیکی و بازار مشتقه بورس کالا

• بازار فیزیکی: در این بازار، فروشندگان کالاهای خود را مستقیماً برای فروش عرضه می‌کنند.
• بازار مشتقه: در این بازار، قراردادهای آتی و اختیار معامله (که اوراق بهادارند) خرید و فروش می‌شود. متقاضیان شرکت در این بازار باید از کارگزاری، کد بورسی بازار مشتقه دریافت کنند. برای دریافت غیرحضوری این کد می‌توانید به سامانه EBGO مراجعه کنید.

اشخاص حقیقی برای ورود به بازار فیزیکی و مشتقه نیاز به کارت ملی و شناسنامه دارند ولی اشخاص حقوقی (شرکت‌ها) برای ورود به این بازارها باید مدارکی را ارائه دهند.

مدارک مورد نیاز برای ورود به بازار فیزیکی (اشخاص حقوقی)

• فرم درخواست کد حقوقی: این فرم توسط کارگزاری به شما داده می‌شود.
• مدارک شناسایی مدیران: کپی کارت ملی و شناسنامه همه اعضای هیئت مدیره
• اسناد ثبت شرکت: اساسنامه شرکت و آخرین تغییرات چاپ شده در روزنامه رسمی
• صورت‌های مالی: صورت‌های مالی حسابرسی شده آخرین دوره مالی شرکت
• مجوزهای فعالیت: پروانه بهره‌برداری و مدارک مربوط به فعالیت شرکت

مدارک مورد نیاز برای ورود به بازار مشتقه (اشخاص حقوقی)

علاوه بر مدارک مورد نیاز برای ورود به بازار فیزیکی، این مدارک هم برای بازار مشتقه درخواست می‌شود:

• فرم درخواست کد معاملاتی با تأییدیه بانک: این فرم توسط بانک و کارگزاری تأیید می‌شود.
• فرم مشخصات نماینده: نماینده شرکت در انجام معاملات باید مدارک هویتی خود را ارائه کند.
• فرم معرفی حساب‌های بانکی: اطلاعات حساب‌های بانکی شرکت به طور کامل باید ارائه شود.
• اقرارنامه و بیانیه ریسک: این اقرارنامه به معنای آگاهی شرکت درباره ریسک‌های موجود در بازار است.

حساب در اختیار بورس

حسابی که به نام معامله‌گر باشد ولی او حق برداشت از آن را نداشته باشد، حساب در اختیار بورس (یا حساب عملیاتی) نام دارد. در این نوع از حساب، فقط بورس کالا می‌تواند از حساب برداشت کند. معامله‌گران در بازار معاملات آتی باید یک حساب در اختیار بورس باز کرده و به کارگزاری معرفی کنند. هر سرمایه‌گذار برای دریافت کد معاملات آتی باید دو حسا به کارگزاری معرفی کند؛ یعنی علاوه بر حساب در اختیار بورس باید یک حساب شخصی هم داشته و معرفی نماید.

نکته: هر دو حساب در اختیار و حساب شخصی باید از یک بانک باشد.

نکته: معرفی حساب برای معاملات آتی کالا فقط از بانک‌های سامان و ملت ممکن است.

مزایای خرید از بورس کالا

خرید از بورس کالا مزایای زیادی برای متقاضیان دارد. برخی از این مزایا به شرح زیر است:

• شفافیت: در بورس کالا، قیمت‌ها بدون واسطه و به طور شفاف تعیین می‌شوند.
• کاهش واسطه‌ها: کاهش واسطه‌های غیرضروری هزینه‌های اضافی را کاهش می‌دهد.
• تنوع کالا: کالاهای متنوعی در آن ارائه می‌شوند که به سرمایه‌گذار قدرت تصمیم‌گیری بیشتری می‌دهد.
• تضمین کیفیت کالا: کیفیت کالاهای عرضه شده توسط تولیدکنندگان معتبر تضمین می‌شود.
• حاکمیت قانون: همه فرایند خرید و فروش در بازار بورس کالا کاملاً رسمی بوده و امنیت بالایی دارد.
• خرید آنلاین: سرمایه‌گذاران می‌توانند به صورت آنلاین و در هر زمان و مکانی به معامله بپردازند.

تفاوت قرارداد آتی و سهام

بازار بورس اوراق بهادار و بازار بورس کالا (قراردادهای آتی) ویژگی‌های متفاوتی دارند که می‌تواند سرمایه‌گذار را در انتخاب نوع بورسی که به آن وارد می‌شود، کمک کند.

• مالکیت: برگه سهام مالکیت دارنده آن بر بخشی از سهام یک شرکت را نشان می‌دهد. اما در قراردادهای آتی، مالکیتی مطرح نیست و موضوع قرارداد بر اساس تحویل دادن و گرفتن یک کالا در سررسید است.
• تعیین قیمت: قراردادهای آتی بر مبنای کالایی مشخص تنظیم می‌شوند، بنابراین تعیین قیمت‌شان ساده‌تر و قابل پیش‌بینی‌تر است و سرمایه‌گذار امکان ردگیری شفاف قیمت را دارد. اما پی بردن به ارزش واقعی سهام، گاهی فرمول‌های دشواری داشته و عوامل زیادی روی آن تأثیر دارد.
• دوره مالکیت: دارنده سهام، تا زمانی که آن را نفروشد، مالک سهم‌های خود است. اما افرادی که در بازار مشتقه بورس کالا، قرارداد آتی را خریداری می‌کنند اگر تا سررسید قرارداد اقدامی انجام ندهند، دیگر مالکیتی بر کالا نخواهند داشت.

روش‌های تسویه معاملات در بورس کالا

• تسویه نقدی: در این روش، مبلغ قرارداد به صورت نقدی توسط کارگزار به حساب عملیاتی خریدار (حساب در اختیار بورس) واریز می‌شود و سپس از این حساب به حساب شخصی انتقال داده خواهد شد.
• تسویه اعتباری: در این روش، سند تسویه اعتباری با تأیید فروشنده و کارگزار می‌رسد و توسط کارگزار به اتاق پایاپای ارائه می‌شود و برای انجام معاملات بعدی قابل استفاده خواهد بود.

نکته: مبلغ کارمزدها و مالیات در هر دو روش به حساب اتاق پایاپای واریز می‌شود.

جمع بندی:  پس از مطالعه مطالب بالا، شما اطلاعات اولیه برای ورود به بازار بورس را کسب کرده و با اصطلاحات آن آشنا شده‌اید. اما این اطلاعات تضمینی برای کسب سود و حفاظت از سرمایه شما نیست. بنابراین بهتر است پس از ورود به این بازار، ابتدا با مبالغ کم شروع کنید و همزمان به کسب دانش و تجربه در زمینه‌های مختلف و انواع بورس بپردازید تا آماده معاملات بزرگ‌تر شده و توانایی کنترل ریسک معاملات را کسب نمائید. توجه داشته باشید که تسلط به هرکدام از بازارهای بورسی نیازمند صرف زمان برای آموزش درباره آن است. همچنین به روز رسانی اطلاعات در بازار بورس ایران که نوسانات زیادی دارد برای سرمایه‌گذاران ضروری است.