کارت اعتباری چیست؟
کاربرد، مزایا و نحوه استفاده
کارت اعتباری یک ابزار هوشمند پرداخت است که امکان خرید کالا و خدمات را تا سقف مشخصی که به آن میزان اعتبار گفته می‌شود برای فرد فراهم می‌کند. دریافت کارت اعتباری در سراسر دنیا روش‌های متنوعی دارد و عوامل مختلفی مثل خوش‌حسابی، نداشتن بدهی در شبکه بانکی و میزان درآمد بر اعتبار افراد و مزایای برخورداری از کارت اعتباری مؤثرند.
در دنیایی که زمان حکم طلا را دارد، انتظار کشیدن برای روز واریز حقوق دیگر چندان منطقی به نظر نمی‌رسد؛ تصور کنید که یخچال خانه شما خراب شده و تا واریز حقوق ۱۰ روز فاصله دارید، اما بدون اینکه در حسابتان پولی داشته باشید به‌راحتی هزینه تعمیر یخچال را پرداخت می‌کنید. این دقیقاً همان کاری است که کارت اعتباری انجام می‌دهد. این ابزار مالی نه‌تنها یک شیوه پرداخت نوین، بلکه یک سبک مدیریت نقدینگی هوشمندانه است که به شما اجازه می‌دهد بدون قرض‌گرفتن نیازهای ضروری خود را برطرف کنید. در ادامه ضمن بررسی مفهوم اعتبار در دنیای مالی، با فرایند دریافت کارت‌های اعتباری و انواع مختلف آن‌ها آشنا می‌شویم.
کارت اعتباری چیست؟
کارت اعتباری یک ابزار مالی هوشمند است که به شما اجازه می‌دهد تا سقف مشخصی از پول بانک را خرج کنید؛ در حقیقت هروقت شما با کارت اعتباری خریدی انجام می‌دهید، بدون اینکه پولی در حسابتان داشته باشید، بانک به‌جای شما هزینه خرید را به فروشنده پرداخت می‌کند و شما متعهد می‌شوید در یک مدت مشخص آن پول را به بانک برگردانید. برخلاف کارت‌های نقدی که به‌طور مستقیم از موجودی حساب خودتان برداشت می‌کنند، کارت اعتباری به شما اجازه می‌دهد تا سقف مشخصی را که به آن میزان اعتبار گفته می‌شود از پول بانک خرج کنید؛ این اعتبار با هدف تسهیل در خرید و مدیریت نقدینگی در اختیار شما قرار می‌گیرد.
اعتبار من چگونه محاسبه می‌شود؟
در سیستم بانکی اعتبار هر فرد بر اساس یک عدد که به آن رتبه اعتباری گفته می‌شود، تعیین می‌گردد. فرایند محاسبه رتبه اعتباری توسط شرکت رتبه‌بندی ایرانیان و تحت نظارت بانک مرکزی انجام می‌شود.
برای‌اینکه مشخص شود چقدر اعتبار به شما تعلق می‌گیرد شاخص‌های مختلفی توسط سامانه مکنا (مرکز کنترل اعتبارسنجی) که به‌صورت یکپارچه به داده‌های مالی شما دسترسی دارد، ارزیابی می‌شود. در اینجا به اصلی‌ترین شاخص‌هایی که مورد ارزیابی قرار می‌گیرند اشاره می‌کنیم:
- سابقه پرداخت اقساط: سامانه سوابق وام‌های دریافتی و پرداخت به‌موقع اقساط شما را بررسی می‌کند. حتی یک روز تأخیر در پرداخت قسط، نمره اعتباری شما را کاهش می‌دهد. همچنین وام‌هایی که برای دیگران ضمانت کرده‌اید هم مورد بررسی قرار می‌گیرد.
- وضعیت چک‌های برگشتی: سامانه استعلام صیاد بررسی می‌کند که شما چقدر در تعهدات خود نسبت به چک‌هایی که صادر کرده‌اید خوش‌حساب بوده‌اید؛ اگر چک برگشتی داشته باشید و آن را رفع‌سوءاثر نکرده باشید سیستم بانکی شما را فرد خوش‌حسابی نمی‌داند و درواقع اعتبار بالایی نزد بانک ندارید. فراموش نکنید که حتی سوابق چک‌های برگشتی قدیمی که رفع‌سوءاثر شده باشند نیز تا مدتی در سیستم بانکی باقی می‌مانند.
- میزان بدهی فعلی: سامانه بررسی می‌کند که درحال‌حاضر چقدر وام فعال دارید و چه مقدار از درآمد شما صرف پرداخت اقساط می‌شود. درصورتی‌که مجموع اقساط شما بیش از ۴۰ تا ۵۰ درصد درآمدتان باشد، بانک از اعطای اعتبار به شما خودداری می‌کند.
- وضعیت پرونده‌های مالیاتی: وضعیت بدهی مالیاتی شما نیز از سازمان امور مالیاتی کشور استعلام می‌شود و در صورت بدهی باید نسبت به پرداخت آن به اداره مالیات اقدام کنید.
انواع کارت اعتباری
کارت‌های اعتباری در ایران با توجه به قوانین بانکداری اسلامی، به چهار دسته اصلی تقسیم می‌شوند:
۱.کارت اعتباری مرابحه
رایج‌ترین نوع کارت اعتباری را بانک‌ها بر اساس عقد مرابحه ارائه می‌دهند؛ برای‌اینکه ازنظر شرعی مشکلی در ارائه اعتبار وجود نداشته باشد، بانک در نقش خریدار اصلی، کالا را از فروشنده می‌خرد و به‌صورت اقساطی به شما می‌فروشد. کارت اعتباری مرابحه معمولاً در سه سطح برنزی، نقره‌ای و طلایی ارائه می‌شود و بازپرداخت آن نیز به‌صورت اقساطی (۱۲ تا ۳۶ ماهه) با سود مصوب بانکی انجام می‌شود.
تفاوت کارت اعتباری مرابحه و وام بانکی
این اعتبار درواقع همان تسهیلات عادی است که در قالب کارت اعتباری به افراد داده می‌شود. تنها تفاوتی که بین کارت اعتباری مرابحه با وام بانکی وجود دارد، محدودیت‌هایی است که بانک برای استفاده از کارت اعتباری تعیین می‌کند. این محدودیت‌ها می‌تواند شامل الزام به خرید از فروشگاه‌های طرف قرارداد با بانک و یا عدم واریز وجه نقد به حساب دریافت‌کننده باشد. همچنین بعضی بانک‌ها به مشتریان خود این امکان را می‌دهند که با تسویه بخشی از بدهی، مجدداً از اعتبار خود برای خرید استفاده کنند؛ به‌عنوان‌مثال اگر شما ۱۰میلیون تومان از اعتبار ۴۰میلیون‌تومانی خود را به بانک پس داده باشید، دوباره می‌توانید با آن ۱۰میلیون تومان خرید کنید و اقساط آن را در آینده پرداخت کنید.
۲. کارت اعتباری (BNPL)
یکی از پرطرفدارترین کارت‌های اعتباری که می‌توانید دریافت کنید، اعتبار BNPL یا همان اعتبار معروف (الآن بخر، بعداً پرداخت کن) است؛ فرآیند دریافت اعتبار BNPL کاملاً دیجیتال و آنی است و معمولاً در کمتر از چند دقیقه تائید می‌شود. برای دریافت این اعتبار معمولاً به ضامن، چک یا سفته نیاز ندارید، اما باید توجه داشته باشید که تخصیص این اعتبار مانند سایر روش‌ها نیازمند رتبه اعتباری مناسب در سیستم بانکی است. بازپرداخت در این روش اغلب به دو صورت (یکجا در پایان ماه) یا (اقساطی در ۳ الی ۶ ماه) انجام می‌شود.
مزیت کارت اعتباری BNPL چیست؟
یکی از مزیت‌های این روش علاوه‌بر سهولت دریافت و سرعت بالای تخصیص اعتبار، نرخ بسیار پایین بهره آن است که در بسیاری از موارد حتی سود هم به آن تعلق نمی‌گیرد؛ البته مبلغی به‌عنوان زیرساخت دیجیتال و هزینه سرویس‌دهنده از شما دریافت خواهد شد که در مقایسه با موارد مشابه بسیار کمتر و به‌صرفه‌تر است.
چگونه اعتبار BNPL بگیریم؟
برای دریافت این اعتبار کافی است در سایت یا اپلیکیشن صادرکننده ثبت‌نام کنید و با ارائه کد ملی و شماره موبایلی که به نام خودتان است در کمتر از چند دقیقه اعتبار خرید دریافت کنید. بسیاری از فروشگاه‌های آنلاین کشور فرایند دریافت اعتبار BNPL را از این هم ساده‌تر کرده‌اند؛ می‌توانید پس از اضافه کردن کالا به سبد خرید و در هنگام انتخاب روش پرداخت، مستقیماً به سرویس‌دهنده متصل شوید و اعتبار را دریافت کنید. به یاد داشته باشید که اولین قسط را باید در هنگام نهایی کردن سفارش پرداخت کنید.
۳. کارت‌های اعتباری سازمانی و رفاهی
این کارت‌ها مخصوص کارکنان دولت یا سازمان‌های بزرگ است. اعتبار این کارت‌ها از طریق قرارداد بین سازمان دولتی و بانک‌های عامل تأمین می‌شود و اقساط آن مستقیماً از حقوق کارمند کسر می‌گردد. طرح‌های متنوع خرید کالای خانگی ایرانی که به کارمندان دولت و بازنشستگان سازمان تأمین اجتماعی ارائه می‌شود ازاین‌دست اعتبارها هستند.
۴. کارت‌های اعتباری با وثیقه‌گذاری دیجیتال
اخیراً برخی فین‌تک‌ها با همکاری صرافی‌های رمزارزی در کشور اقدام به اعطای تسهیلات اعتباری کرده‌اند؛ در این مدل جدید، کاربر به‌جای ضامن، دارایی‌هایی مثل سهام، طلا یا رمزارز خود را به‌عنوان وثیقه در بانک یا پلتفرم‌های واسط مسدود می‌کند و معادل بخشی از ارزش آن، اعتبار خرید دریافت می‌کند. این اعتبار به دو روش واریز مستقیم پول به حساب بانکی، یا اعتبار خرید از فروشگاه‌های طرف قرارداد با صادرکننده به شما ارائه می‌شود.
چگونه با وثیقه‌گذاری دیجیتال اعتبار بگیریم؟
برای دریافت اعتبار می‌توانید به سایت یا اپلیکیشن‌های موبایلی صادرکننده مراجعه کنید و مقدار اعتباری که لازم دارید را با استفاده از ابزار محاسبه‌ی آنلاین محاسبه کنید. سپس به‌مقداری که لازم است رمزارز (معمولاً بیت‌کوین، اتریوم یا تتر) خریداری کنید و آن را در صرافی طرف قرارداد با صادرکننده مسدود کنید. تمامی مراحل به‌صورت آنلاین انجام می‌شود و شما نیازی به ارائه سفته یا چک ندارید.
۵. کارت‌های اعتباری مبتنی بر گردش حساب
برخی بانک‌ها به مشتریان وفادار و خوش‌حساب خود که گردش مالی منظمی دارند، بدون نیاز به وثیقه سنتی و صرفاً براساس رتبه اعتباری و میانگین حساب، کارت‌های اعتباری اختصاصی با مبالغ مختلف ارائه می‌دهند؛ وام‌هایی که بلو بر اساس عملکرد مالی سه‌ماهه افراد ارائه می‌دهد از نوع اعتبار مبتنی بر گردش حساب است.
چگونه با گردش حساب از بلو اعتبار بگیریم؟
میزان اعتباری که بلو به مشتریان خود ارائه می‌کند براساس میانگین مانده حساب، رتبه اعتباری و خوش‌حسابی محاسبه می‌شود و شما می‌توانید پس‌از فعال شدن این اعتبار در چند دقیقه آن را دریافت کنید. این اعتبار تا سقف مشخص نیازی به ضامن ندارد و درصورتی‌که در کمتر از یک ماه آن را تسویه کنید، سودی هم بابت آن پرداخت نمی‌کنید.
در شبکه پرداخت بین‌المللی رتبه اعتباری چگونه تعیین می‌شود؟
در سطح بین‌المللی رتبه اعتباری افراد توسط شرکت‌هایی مانند ویزا، مسترکارت و امریکن‌اکسپرس تعیین می‌شود و بانک‌ها در آن نقشی ندارند؛ اما در ایران بانک‌ها و مؤسسات مالی علاوه بر تخصیص اعتبار، رتبه اعتباری افراد را نیز تعیین می‌کنند و شبکه پرداخت تنها وظیفه انجام تراکنش را بر عهده دارد.
چگونه رتبه اعتباری خود را بفهمیم؟
شما می‌توانید با مراجعه به سامانه‌های اعتبارسنجی یا اپلیکیشن‌های پرداخت معتبر، با واردکردن کد ملی و شماره موبایلی که به نام خودتان است، گزارش اعتباری خود را دریافت کنید. در این گزارش نمره‌ای بین ۰ تا ۹۰۰ به شما داده می‌شود و رتبه شما بر اساس یک حرف انگلیسی از A تا D مشخص می‌شود؛ به‌طورکلی، رتبه A نشان‌دهنده «کم‌ریسک‌ترین» و رتبه D نشان‌دهنده «پرریسک‌ترین» مشتری در سیستم بانکی است.
چگونه کارت اعتباری بگیریم؟
برای دریافت کارت اعتباری ابتدا باید به بانک یا مؤسسات مالی که خدمات اعتباری ارائه می‌دهند مراجعه کنید. پس از ثبت درخواست، صادرکننده سوابق مالی شما را در شبکه بانکی کشور بررسی می‌کند. این بررسی شامل بدهی اقساط تسهیلات، چک برگشتی، تسهیلات ضمانت شده، میزان درآمد و وضعیت خوش‌حسابی شما در شبکه بانکی کشور است. درصورتی‌که رتبه اعتباری شما در سطح قابل‌قبول ارزیابی شود، ضمانت‌های مربوطه از شما گرفته می‌شود. در بعضی روش‌های اعتباری بابت بدهی از شما چک صیادی یا سفته الکترونیک دریافت می‌شود، اما در روش‌های BNPL معمولاً بررسی سوابق و اثبات خوش‌حسابی شما برای صادرکننده کافی است و بدون اخذ ضمانت اعتبار به شما اعطا خواهد شد.
هوشمندانه خرج کنید
استفاده از کارت اعتباری مانند یک شمشیر دو لبه است؛ به همان میزان که می‌تواند مشکلات مالی کوتاه‌مدت شما را به‌سرعت برطرف کند، وسوسه خریدهای غیرضروری و انباشت بدهی‌های سنگین ناشی از سود و جریمه اقساط می‌تواند فرد را در یک تله مالی گرفتار کند. وقتی اعتباری در دست دارید باید به شیوه‌ای خرج کنید که انگار با پول نقد خرید می‌کنید و به‌یاد داشته باشید که پیش‌از هر خریدی باید برای تسویه آن برنامه‌ریزی کنید. تنها در این صورت است که می‌توانید بدون غرق شدن در بدهی، از مزایای اعتباری که دارید لذت ببرید.